Verhuisdozen die je al vijftien jaar ongeopend met je meesleept, hebben zo goed als zeker een volkomen overbodige inhoud. Die moet je dus eigenlijk dichtgeplakt en al aan de stoeprand zetten. Helaas ben ik daar te sentimenteel en te nieuwsgierig voor en ik heb er zeker nog een stuk of vijftien: dus na een paar borrels sluip ik wel eens de kelder in, met een stanleymes tussen mijn tanden.

Gisteren trof ik in zo'n mystery-kist een stapel telexberichten uit de vroege jaren negentig. Toen woonde ik met huisgenoot P. in Moskou, waar hij werkte voor een vaderlands dagblad en ik voor een Hilversums radiostation. Dat klinkt romantisch en dat wás het ook. Op last van de achterdochtige Sovjetautoriteiten werden buitenlandse journalisten toen nog allemaal bij elkaar gestopt in lelijke, kale flatgebouwen vol afluisterapparatuur. Internet bestond nog láng niet, maar we hadden wél een fax, een opwindend nieuwtje, waarmee ik handgeschreven brieven naar Nederlandse vrienden stuurde, althans, diegenen die óók een fax hadden en dat was maar een enkeling.

Voor de nieuwsgaring waren wij afhankelijk van twee telexmachines, ouderwetse rateldingen die het nieuws onophoudelijk in lange stroken papier uitspuugden. Zo'n telex was duur, dus deelden we die met uitheemse collega's om de financiële last te verlichten. Daardoor kwam ik in de hal van ons appartement voortdurend halfdronken Denen, druk gesticulerende Ecuadoranen en Ethiopiërs met kleurrijke ijsmutsjes tegen, allen even hongerig naar nieuws. Enorm gezellig natuurlijk, maar die telex had ook nadelen. Niet alleen dat zenuwachtige geratel, dat dag en nacht doorging, maar ook die ongelooflijke berg papier die het halletje overstroomde. Vooral 's ochtends vroeg, als er al uren niemand was komen kijken, kroop de journalistieke vlijt van persbureaus Reuters en TASS in meters lange, moedeloosmakende slierten tegen de muren op.

De eerste die wakker was, zette zich met veel koffie en een liniaal aan de vervelendste taak van de dag: het échte nieuws al scheurend van de leuterberichtjes scheiden. Bij het onafhankelijke Britse persbureau Reuters was dat nog wel te doen: wat die jongens opschreven was misschien niet allemaal even interessant maar het was in ieder geval wáár. Bij het Sovjetpersbureau TASS lag dat genuanceerder. Dan moest je, in het Russisch ook nog, goed tussen de zwaar gecensureerde regels dóór lezen, want als er een of andere Sovjethotemetoot ‘wegens ziekte' ergens niet was komen opdagen dan kon het best zijn dat hij helemáál niet ziek was, maar gewoon bij de heersende macht in ongenade gevallen was, of zo. En dat was natuurlijk nieuws.

Niet iedere flatbewoner was even goed in deze Sovjet-koffiedikkijkerij (vooral ík niet) dus verdween er wel eens een bericht in de vuilnisbak dat bij nader inzien de interessantste scoops bleek te bevatten. Daar kregen we dan met z'n allen uitgebreid en internationaal ruzie over, boven die gestaag groeiende papierberg, die in de winter door onze natte sneeuwschoenen deels tot modderige pap versloft werd.

Aan dit alles dacht ik terug, terwijl ik het TASS-bericht ‘Vandaag is in Moskou de lente begonnen' uit april 1992 langzaam ontcijferde. Het ging ogenschijnlijk over lammetjes en krokusjes, maar waarschijnlijk zat er méér achter: zelfs met terugwerkende kracht vond ik de grillen van het Kremlin moeilijk te doorgronden. En ik moest opeens denken aan wat een ernstig bebrilde Duitse collega indertijd zei, in dat halletje bij de telex: ‘Jongens, er komt een tijd dat onafhankelijk nieuws vanuit de hele wereld gewoon op je computerscherm floept!' Onder hoongelach droop hij af. Die man was toen al vrij oud. Terwijl ik over die kist vol telexberichten zat gebogen, hoopte ik maar dat hij nog leefde, toen hij jaren later op onstuimige wijze gelijk kreeg.

Sylvia Witteman